Η ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ ΚΑΙ Η «ΘΕΪΚΗ ΠΕΤΡΙΑ» ΤΩΝ ΕΠΙΓΟΝΩΝ ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ

O Μέγας Αλέξανδρος, λατρεύτηκε ως θεός, αλλά οι επίγοινοί του το παράκαναν

O Μέγας Αλέξανδρος, λατρεύτηκε ως θεός, αλλά οι επίγοινοί του το παράκαναν

Η ΘΗΡΑ ΚΑΙ Η ΘΕΪΚΗ ΠΕΤΡΙΑ ΤΩΝ ΕΠΙΓΟΝΩΝ ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ

  Ο Μέγας Αλέξανδρος, είναι αναμφίβολα ο μεγαλύτερος στρατηλάτης της ιστορίας, όχι μόνο γιατί κατέκτησε μια τεράστια αυτοκρατορία, αλλά και επειδή εμπεδώθηκε στη συνείδηση των κατακτημένων ως φυσικός κυρίαρχος και κυβερνήτης τους. Όμως οι ανατολικές αυτοκρατορίες  δεν είχαν καθιερώσει απλά ένα αυστηρό και αδιαπέραστο  τυπικό για τους ηγεμόνες, αλλά τους είχαν επίσης αναγορεύσει σε θεούς ή ισόθεους.

  Το πανίσχυρο ιερατείο, φρόντιζε μάλιστα να επιδεικνύει γενεαλογικά δέντρα που αποδείκνυαν την απευθείας καταγωγή τους από τους θεούς. Κίνηση απόλυτα φυσιολογική, διότι έτσι η διακυβέρνηση της χώρας δεν ήταν ένα πολιτικό γεγονός, όπου πρώτο ρόλο θα διαδραμάτιζαν τίποτα στρατηγοί ή κάποιοι οξύνοες σύμβουλοι, αλλά θρησκευτικό ζήτημα.

  Άρα τον πρώτο λόγο είχε το ιερατείο πράγμα που εκτός της αυταπόδεικτης ευλάβειας προς το πρόσωπο του ηγεμόνα-θεού, είχε μάλλον και τη δυνατότητα για κάποια …ρουσφετάκια. Κάποια προνόμια δηλαδή ή τη δυνατότητα για ένα βίο, που ήταν σίγουρα απαραίτητος για να μπορέσουν να αντέξουν τις καθημερινές γονυκλισίες, και την επίπονη επίδειξη ευλάβειας προς τον ηγεμόνα.

  Όταν λοιπόν ο Αλέξανδρος κατέκτησε τους ανατολικούς λαούς, οι έμπειροι ανατολίτες αυλικοί αυτομάτως τον αναγόρευσαν θεό και αυτός για να μη τους  χαλάσει το χατίρι το  δέχτηκε .  Για πολιτικούς ασφαλώς λόγους. Ίσως σκέφτηκε ότι «αφού δέχονταν ως κυβερνήτη μόνο κάποιον θεϊκής καταγωγής, θα τον είχαν». Όπερ και εγένετο. Στο πιτς φιτίλι βρέθηκε να είναι  γιος του Άμονα, με ολίγη από Δία, συγγενής του Αχιλλέα και όμαιμος του Ηρακλή. Η κακομοίρα η Ολυμπιάς που κοιλοπόνεσε και ο Φίλιππος που είχε μια … κάποια συμβολή στην εγκυμοσύνη της, θεωρήθηκαν αμελητέες λεπτομέρειες.  Κάποια στιγμή όμως,  υποχρέωση απόδοσης θεϊκών τιμών στο πρόσωπό του δεν είχαν μόνο οι νέοι υπήκοοι, αλλά και  οι σκληροτράχηλοι Μακεδόνες στρατηγοί οι οποίοι δυσανασχετούσαν με τα νέα καμώματα του αρχηγού και ινδάλματος τους, όπως αναφέρει ο Πλούταρχος (Βίοι Παράλληλοι: Αλέξανδρος- Καίσαρ).

«Φιλήματι τοίνυν έλλασον έχων, άπειμι»

Αλέξανδρος και Πώρος, έργο του Λε Μπρουν

Αλέξανδρος και Πώρος, έργο του Λε Μπρουν

  Χαρακτηριστικό είναι επίσης το παράδειγμα του Αθηναίου Καλλισθένη που ακολουθούσε τον Αλέξανδρο ως ιστορικός και βιογράφος του: σε ένα συμπόσιο, οι αυλικοί έκαναν μεγάλη ουρά για να προσκυνήσουν το νέο θεό. Αυτός δεχόταν τις γονυκλισίες τους και ανταπέδιδε με ένα φιλί· σύμβολο της βασιλικής- θεϊκής του εύνοιας. Ο μόνος που δεν προσκύνησε ήταν ο λεπταίσθητος και δημοκρατικός αθηναίος σοφός και τότε ο –αυλοκόλαξ καριέρας ασφαλώς- Δημήτριος, ο επονομαζόμενος και  Φείδων ψιθύρισε στον στρατηλάτη:

  «Ω βασιλευ, μὴ φιλήσῃς· ούτος γάρ σε μόνος ου προσεκύνησε, », δηλαδή «Μεγάλε, μην τον φιλήσεις γιατί μόνο αυτός δεν σε προσκύνησε». Ο Αλέξανδρος τον άκουσε κι έτσι ο Καλλισθένης στερήθηκε το βασιλικό ασπασμό. Επειδή όμως ήτο μπαγάσας και παλιοχαρακτήρ (σίγουρα όταν ήταν πιτσιρίκος έκλεβε κατσούνια), αποχώρησε σαρκάζοντας: «Φιλήματι τοίνυν έλλασον έχων, άπειμι», δηλαδή : ««φεύγω με ένα φιλί λιγότερο», ή πιο απλά «σιγά τα  ωά». Το περίεργο είναι πως αυτός ο κατάπτυστος αντιρρησίας και αιρετικός τη γλίτωσε για την ασέβεια του, αλλά όχι για πολύ. Κάμποσο καιρό αργότερα, τον κατηγόρησαν πως συμμετείχε στη «συνομωσία του Ερμόλαου», και αφού επί μήνες τον έσερναν κλεισμένο σε ένα σιδερένιο κλουβί, στο τέλος τον έριξαν στα λιοντάρια, τα οποία μάλλον φιλούν λίγο πιο παθιασμένα απ’ όσο μπορούσε να αντέξει η λεπτεπίλεπτη κράση του.

Η ΘΕΙΚΗ ΠΕΤΡΙΑ ΤΩΝ ΠΤΟΛΕΜΑΙΩΝ

 

Τα "σκαλοπάτια των Πτολεμαίων" στην Αρχαία Θήρα.

Τα «σκαλοπάτια των Πτολεμαίων» στην Αρχαία Θήρα.

  Οι επίγονοι του Αλέξανδρου όμως κυριολεκτικά ξεσάλωσαν στο ζήτημα της θεϊκής καταγωγής.  Ο καθένας είχε την πετριά ότι είναι απόγονος θεών και φυσικά, όταν η ηγεμονική θέληση καλπάζει στους δρόμους, οι απλοί άνθρωποι δεν έχουν παρά να υπακούσουν ή να πέσουν οικειοθελώς στους τάφους τους. Κάποιοι όμως ανακάλυψαν ότι το συγκεκριμένο  βασιλικό βίτσιο μπορούσε να έχει οφέλη κι έτσι σχημάτισαν συλλόγους που υπεραμύνονταν της θεϊκής καταγωγής των Επιγόνων και επειδή ήταν πιστοί και ευλαβείς άνθρωποι, οι θεοί- βασιλείς τους έδειξαν τη …θεϊκή τους εύνοια.

  Η ευλάβειά τους δε, έφτασε να έχει τέτοια πολιτική ισχύ  που αναφέρεται πως στη διάρκεια της Βασιλείας του Πτολεμαίου ΣΤ του Φιλομήτωρος, τη Θήρα κυβερνούσε ο Σύλλογος των Βασιλιστών.

  Όπως αναφέρει ο Rex Witt («Η Αιγυπτιακή λατρεία στη Θήρα», Σαντορίνη, Συλλογικός Τόμος Μιχαήλ Δανέζη, επιμέλεια Εμμανουήλ Λιγνός, Αθήνα 1971) στο νησί υπήρχε Ναός ή «Θησαυρός» αφιερωμένος στην Ίσιδα και τους θεούς που τη συντρόφευαν, τον Σάραπι και τον Άνουβι. Στην περίοδο όμως που Φαραώ ήταν ο Πτολεμαίος ΙΙ , το λεβεντόπαιδο αυτό θεοποίησε τον εαυτό του και τη γυναίκα του Αρσινόη ΙΙ και η λατρεία τους ταυτίστηκε με αυτήν της Ίσιδας, του Άνουβι και του Σάραπι. Την εποχή της Βασιλείας του Πτολεμαίου ΙΙΙ του Ευεργέτη (246-221) δημιουργήθηκαν και οι περίφημοι «βασιλιστές», οι οποίοι αφιέρωσαν το θησαυρό τους στο ναό μνημονεύοντας και το όνομα του Πτολεμαίου.

  Γράφει ο Witt : « Η θεολογία ταύτιζε τον Πτολεμαίο με τον Σάραπι και την Αρσινόη με την Ίσιδα, η βασίλισσα διακήρυττε πως ήταν η ίδια η θεά (Ίσιδα) , όπως η Κλεοπάτρα δύο αιώνες αργότερα, εξελληνισμένη όμως πλέον με ονόματα όπως Δήμητρα (κατά τον Ηρόδοτο) ή Αφροδίτη (κατά τον Αιγύπτιο Καλλικράτη), σαν Αρσινόη- Αγαθή Τύχη και σαν Άρτεμις- Εκάτη στις Κυκλάδες».  Σημειώνει μάλιστα πως στη Θήρα έχει βρεθεί άγαλμα που παριστάνει την Άρτεμη- Εκάτη που κρατά δύο πυρσούς, έχοντας δίπλα της ένα σκύλο.

ΤΟ ΤΑΜΑ ΤΟΥ ΝΑΥΑΡΧΟΥ

Λεπτομέρεια από το "Τέμενος του Αρτεμίδωρου"

Λεπτομέρεια από το «Τέμενος του Αρτεμίδωρου»

  Αλλά ένα από τα πιο γνωστά μνημεία της Αρχαίας Θήρας είναι το λεγόμενο «τέμενος του Αρτεμίδωρου» που δημιούργησε ο καταγόμενος από την Πέργη της Μικρής Ασίας, ομώνυμος Ναύαρχος των Πτολεμαίων. Στο βράχο είναι σκαλισμένο εκτός από τη μορφή του ναυάρχου και ένα Δελφίνι, το οποίο μάλλον παραπέμπει στον Απόλλωνα και όχι στον Ποσειδώνα.

  Το συμπέρασμα συνάγεται από το γεγονός πως οι Λακεδαίμονες -άρα και οι αρχαίοι Θηραίοι- λάτρευαν κυρίως τον Απόλλωνα (ιδίως τον Κάρνειο). Η γιορτή μάλιστα –τα Κάρνεια- είχαν ιδιαίτερη βαρύτητα και είναι χαρακτηριστικό πως επειδή οι Σπαρτιάτες βρίσκονταν στην περίοδο των Καρνείων, αρνήθηκαν να στείλουν βοήθεια στους Αθηναίους για τη μάχη του Μαραθώνα, επειδή εκείνη η περίοδος (συνέπιπτε με την πανσέληνο του Καρνείου, τέλος Αυγούστου αρχές Σεπτεμβρίου) ήταν τόσο ιερή γι αυτούς που απαγορεύονταν όλες οι εχθροπραξίες. Ένα επίσης από τα δρώμενα, ήταν οι σταφυλοδρομίες: Ένας από τους πιστούς έτρεχε έχοντας μια ταινία στα μαλλιά ευχόμενος αγαθά και καλοτυχία στην πόλη και οι υπόλοιποι τον κυνηγούσαν κρατώντας σταφύλια.

ΤΟ ΚΑΛΟ ΠΑΙΔΙ ΤΗΣ ΜΑΜΑΣ

 

Τετράδραχμο από την Πάφο με τη μορφή του Πτολεμαίου ΣΤ΄ του Φιλομήτορα.

Πτολεμαίος ο Φιλομήτωρ. Τετράδραχμο από την Πάφο .

  Πάντως ο Πτολεμαίος ΣΤ, φαίνεται πως ήταν καλό παιδί γιατί αντί να θεωρεί πως ήταν γόνος θεών, του αρκούσε η συγγένεια μαζί τους να φτάνει μέχρι τη γενιά των προπαππούδων του και τούτο διότι παραδεχόταν πως μητέρα του ήταν η Κλεοπάτρα η Α΄( προγιαγιά εκείνης με τον Αντώνιο και το φιδάκι το Διαμαντή). Άλλωστε βασίλισσα ήτο η μαμά, όχι καμία πλύστρα!. Και το παιδί, ήταν τόσο καλό παιδί ώστε επονομάστηκε Φιλομήτωρ. Άλλωστε  η μαμά είχε αναλάβει την αντιβασιλεία όταν ο ίδιος στέφθηκε βασιλιάς σε ηλικία 5 ετών και του κράτησε ζεστή τη θέση μέχρι  που αισθάνθηκε μια μικρή αδυναμία και έκοψε ρόδα μυρωμένα, όταν ο Πτολεμαίος ήταν 15 ετών.

  Την εξουσία πήραν τότε δύο αυλικοί (ο Ευλαίος και ο Λεναίος) που βιάστηκαν να τον παντρέψουν με την αδελφή του Κλεοπάτρα Β΄ (για να μη μολυνθεί το «θεϊκό» αίμα υπήρχε συνήθεια από τον καιρό των Φαραώ, οι ηγεμόνες να παντρεύονται τις αδελφές τους και το αντέγραψαν και οι επίγονοι). Το νεαρό ζευγάρι πήρε και τον τίτλο «Θεοί Φιλομήτορες» , αλλά κάτι η δυσαρέσκεια του λαού της Αλεξάνδρειας, κάτι οι φιλοδοξίες του στριμμένου μικρού αδελφού του Πτολεμαίου Η΄, έφεραν δύσκολη κατάσταση στο βασίλειο. Για καμιά πενταετία τα αδέλφια συμβασίλευαν και μετά από μερικές δύσκολες καταστάσεις που περιγράφει ο Πολύβιος, ο Πτολεμαίος πήγε στη Ρώμη, όπου ντυμένος φτωχικά (τι ξεπεσμός του θεϊκού μεγαλείου!) ζήτησε βοήθεια από τη σύγκλητο. 

Η ΘΗΡΑ, ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΠΡΟΠΥΡΓΙΟ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ

Αρχαίος Χάρητης της Σαντορίνης

Αρχαίος Χάρτης της Σαντορίνης

  Οι Ρωμαίοι τον βοήθησαν κι έτσι ο «πρώην θεός» βασίλεψε στην Αίγυπτο μέχρι το θάνατό του. Πρέπει μάλιστα εκτός από Φιλομήτωρ  να ήταν και γενικά καλό παιδί, γιατί κατά τους ιστορικούς, ούτε εξόρισε ούτε θανάτωσε κανέναν, ενώ μετά τα ντράβαλα που είχε με τον αδελφό του, έδωσε γενική αμνηστία. Πάντως μέχρι το τέλος της ζωής του, δε γλίτωσε τις διαμάχες και τις μηχανορραφίες που – ντροπή στη θεϊκή του καταγωγή- προκαλούσε ο αδελφός του. 

  Η αυτοκρατορία του όμως, συνεχώς αποδυναμωνόταν και το τελευταίο του προπύργιο στο Αιγαίο, ήταν η Σαντορίνη, όπως μαρτυρούν και επιγραφές που βρέθηκαν στο νησί. Επίσης ο Hiller von Gaertringen σημειώνει πως η πτολεμαϊκή φρουρά είχε ανεγείρει τείχη, αποκλείοντας την είσοδο της Σελλάδας, ενώ είχαν εγκαταστήσει εκεί και το Γυμνάσιό τους (γυμναστήριο- παλαίστρα)  .

  Η εκτενής αναφορά στον Φιλομήτωρα, οφείλεται στο γεγονός πως βρέθηκε μια πλήρης επιγραφή που αναφέρει: «Ο Δάμος (σ.σ Δήμος) ο Θηραίων υπέρ βασιλέως Πτολεμαίου και Βασιλίσσης Κλεοπάτρας, θεών φιλοματόρων και των τέκνων αυτών Διονύσων» (Ιωσήφ Δεκιγάλας: Γενική Στατιστική νήσου Θήρας). Με το θάνατο του Πτολεμαίου στη μάχη της Αντιόχειας (146 π.χ), ολοκληρώνεται και ο ελληνιστικός κύκλος της Θήρας και το νησί περνάει στη ρωμαϊκή κατοχή.